O
B
V

TICKETS: 070 22 02 02

TICKETS: 070 22 02 02

DKO: Algemeen

Context van ‘With drooping wings’

‘With drooping wings’ is een koorstuk met orkest uit de opera Dido and Aeneas van de Engelse barokcomponist Henry Purcell (1659-1695). Het werk werd gecomponeerd in de tweede helft van de 17e eeuw  

Naar de stijlperiode van 1660 tot 1700 in Engeland wordt soms verwezen als ‘de Restauratie’. Op dat moment was er een politieke restauratie, waardoor de kunsten (muziek, theater, schilderkunst, architectuur) een heropleving meemaakten. De rol van de heksen en tovenaressen in het verhaal van Dido and Aeneas werden ten tijde van de restauratie bijna altijd door mannen uitgevoerd. Deze opera werd in 1704 nieuw leven ingeblazen, samen met andere toneelstukken, maar verdween toen van de scène. Aan het einde van de 18e eeuw werd het werk herontdekt en aangepast als een concertstuk.

De masque is een kunstvorm die populair is geworden in Engelse aristocratische kringen in de 16e en 17e eeuw, waarbij gedanst en gezongen werd over allegorische onderwerpen. In de tweede helft van de 17e eeuw ontstond in Engeland de ‘semi-opera’, een genre dat is voortgevloeid uit de Engelse masque en waarin niet alleen gezongen wordt, maar ook gewoon gesproken. Dido and Aeneas is een voorbeeld van zo’n semi-opera. Daarnaast is dit werk ook een kameropera, wat wil zeggen dat het uitgevoerd kan worden door een beperkt aantal zangers met een klein kamerorkest.

De dichter Nahum Tate baseerde het libretto voor deze opera enerzijds op zijn eigen toneelstuk Brutus of Alba uit 1678 en anderzijds op vele vertalingen van Vergilius’ Aeneis. Vergilius schreef dit Latijnse heldendicht uit de eerste eeuw v.C. neer in twaalf boeken. Het bestaat uit ongeveer 10000 verzen. Het verhaal is een fictief heldenepos over Aeneas en de oorsprong van de Romeinse beschaving.

Nadat Aeneas vertrekt, heeft Dido zoveel verdriet dat ze zal sterven. Ze zingt dan de trieste aria ‘When I’m Laid in Earth’. Het orkest speelt hier een lamentobas, die ook in de overgang naar ‘With Drooping Wings’ klinkt. Dit is een typische klagende, chromatisch dalende baslijn in mineur (hier sol klein) uit de barokperiode die droefheid uitdrukt. Dit lamento-motief wordt voortdurend herhaald tijdens Dido’s klaagzang.

De engelen zingen ‘With Drooping Wings’ na de dood van Dido, en sluiten de opera hiermee af. In dit laatste koorstukje begeleiden zij de stervende Dido symbolisch naar de hemel.

Synopsis

Het verhaal van Purcells opera Dido and Aeneas is gebaseerd op het heldenepos Aeneis van Vergilius. Aeneas is een mythologische Trojaanse held. Hij is de zoon van de Griekse godin Aphrodite en een sterfelijke man. Dit maakt van Aeneas een halfgod. Dido is de koningin van Carthago en wordt verliefd op Aeneas.

Deze opera is opgedeeld in drie bedrijven.

Bedrijf 1: Het paleis

Het verhaal begint in Carthago. De koningin Dido is weduwe en heeft zich sinds de komst van prins Aeneas uit Troje met hem bezig gehouden. Ze wordt aangemoedigd door haar meid Belinda en andere hovelingen om haar liefde aan Aeneas te verklaren. Dido aarzelt hierover, misschien uit respect voor haar overleden echtgenoot ofwel uit plicht tegenover de staat. Aeneas vraagt om haar hand en na enig symbolisch verzet, geeft Dido toe. Haar hovelingen vieren het vooruitzicht van een koninklijke verbintenis. Dido’s toegeving is woordenloos, maar, zoals Belinda opmerkt, ‘bekennen haar ogen de vlam die haar tong ontkent’. De akte wordt afgesloten met een juichend koor en een triomferende dans.

Bedrijf 2: De grot

Het begin van de tweede akte contrasteert met de vreugde aan het einde van de eerste akte. De tovenares met haar heksen (of ‘tovenaars’, zoals Tate ze noemde) beramen hier de dood van Dido. Hun haat voor Dido is onverklaarbaar. De boosaardigheid van de tovenares zorgt ervoor dat de tragedie in het verhaal nadert. Deze tovenares zingt alleen recitatief, begeleid door vierstemmige strijkers, en haar kwade uitspraken worden beantwoord door kakelende ‘Ho, ho, ho!’-roepend koor. De tovenares bedenkt een complot: ze zal een storm oproepen om de jacht te ruïneren en het koninklijke gezelschap terug naar Carthago te drijven. Een van haar heksen zal dan aan Aeneas verschijnen in de gedaante van de god Mercurius, die Aeneas aan zijn taak zal herinneren en hem zal bevelen om weg te varen. De scène wordt afgesloten met een reeks echo’s, waarna een Echo-dans van de Furiën volgt.

Bedrijf 2: Het bos

Dido en Aeneas worden na de jacht (en hun eerste nacht samen) vermaakt door Belinda en het koor in het lome ‘Thanks to these lonesome vales’, vervolgens door de Tweede Vrouw die nog een stuk zingt over een ‘Ground bass’ (‘Oft she visits this lone mountain’). Deze vrouw vertelt het verhaal van Actaeon, die werd gedood door zijn eigen honden – een onheilspellende voorafschaduwing van wat er later zal gebeuren. Het moment van rust wordt verstoord wanneer Aeneas de kop toont van het everzwijn dat hij zojuist heeft gedood en de storm van de tovenares losbarst. De hovelingen worden weggestuurd om dekking te zoeken. Aeneas wordt dan geconfronteerd met de valse Mercurius, die hem beveelt om die nacht al weg te varen. Hij antwoordt dat hij zal gehoorzamen in zijn enige echte solo. Hij is bang om Dido het nieuws te moeten vertellen. De tweede scène van akte 2 wordt afgesloten met een koor en een dans van de heksen die genieten van het complot.

Bedrijf 3: De schepen

De zeelieden van Aeneas bereiden zich aan het begin van de derde akte voor om uit te varen. Dit gebeurt snel omdat Aeneas besluit te vertrekken zonder dat Dido het weet. Ze zullen ‘een dronken kort verlof nemen’ van hun nimfen nu Aeneas heeft besloten zijn koningin in de steek te laten. Hoewel de aria en het koorstuk ‘Kom weg, medezeilers’ een vrolijk zeemanslied is, voorspelt het cynisch het dalende chromatische tetrachord (de lamentobas) waarop Dido later zal sterven. De tovenares en de heksen vieren het succes van hun complot in een reeks van arietta’s, duetten en een koorstuk (‘Vernietiging is onze vreugde, verrukking ons grootste verdriet’). De scène eindigt met een heksendans. De exacte betekenis van deze choreografie is onduidelijk, maar het is wel duidelijk dat het dansaspect van de opera belangrijk is. De dans wordt zowel gebruikt om te entertainen, als om de plot vooruit te helpen.

Bedrijf 3: Het paleis

Bij de laatste ontmoeting van Dido en Aeneas drijft Dido de spot met de holle uitingen van trouw van Aeneas en laat hem vervolgens gaan, na een bitter duet. Ze realiseert zich dan pas dat ‘de dood moet komen als hij weg is’, en de tijd lijkt weg te ebben tijdens het bedrieglijk korte koorstuk ‘Grote geesten zweren samen tegen zichzelf’. Het beroemdste stuk in de opera, Dido’s klaagzang ‘When I am laid in earth’ volgt hierop. Vol passie en klagend zingt ze dat Belinda haar moet herinneren en sterft ze uiteindelijk. Purcell bereikte hier een van de grote momenten in de opera, een tragische liefdesdood. Tijdens het laatste koorstuk, ‘With Drooping Wings’ (‘Met hangende vleugels’), verschijnen cupido’s in de wolken en strooien rozen op Dido’s graf.

Brainstorm

De bedoeling van deze brainstorm is om dieper in te gaan op wat ‘With drooping wings’ op persoonlijk en maatschappelijk/actueel vlak kan betekenen.

  • Welke emoties voel je als je naar ‘With drooping wings’ luistert? 
  • Waarom denk je dat je net deze emoties voelt? 
  • Voelt iedereen gelijkaardige emoties? Waarom wel/niet?
  • Wat betekent ‘With drooping wings’ voor jou?
  • Waarom heeft ‘With drooping wings’ deze betekenis voor jou?
  • Zijn er recente gebeurtenissen die je persoonlijk hebt meegemaakt of hebt gehoord in de media die je doen denken aan deze muziek?