O
B
V

TICKETS: 070 22 02 02

TICKETS: 070 22 02 02

Dag van de academies

Woord vooraf

Opera Ballet Vlaanderen is een kunsthuis actief in alle muzische domeinen. Bij de uitwerking van onze uitvoeringen en projecten gaan we steeds in dialoog met onszelf, het het publiek, met de wereld,… 

REMAKE gaat over voorbeelden volgen, herhalen om te leren en bestaande inzichten omzetten naar nieuwe ideeën. We gebruiken thema’s op een andere manier, we herinterpreteren oud werk met nieuwe inzichten en vaardigheden. Daarom zijn we vereerd en blij om voor deze editie van Dag van de Academies jullie ambassadeur te mogen zijn. 

Het thema Remake klinkt voor een huis als OBV erg herkenbaar. Zoals gezegd proberen ook wij verhalen van eeuwenoude opera’s of balletten via enscenering of een hybride uitvoering nieuw leven in te blazen. Steeds vaker wordt er ook bij de departementen kostuum, decor en accessoires gekeken of we niet het een en ander kunnen recupereren van of opnieuw samenstellen uit vorige producties.

Door een tijdje niet voor publiek te kunnen spelen kwamen we op het idee op een andere manier ons publiek te bereiken. Dit resulteerde in een operafilm “Dido & Aeneas” die live werd gespeeld en uitgezonden (zonder publiek). Hier kan je het programmaboek en de volledige operafilm bekijken.

Daarnaast creëerde we een openluchtvoorstelling voor publiek, een reizende praalwagen zou bewoners uit Gent en Antwerpen troost moeten bieden via dans, muziek, zang en kostuum en alles daartussen op een rijdend decor. Troostparade werd geregisseerd door filmmaker Lukas Dhont, en theatermaker Dounia Mahammed. Sidi Larbi Cherkaoui maakte voor Troostparade een choreografie op het stuk ‘With drooping wings’ uit Dido en Aeneas van Henry Purcell. Helaas gooide de tweede lockdown roet in het eten, de voorstelling werd nooit uitgevoerd.

Gedacht vanuit het thema Remake leek de Troostparade en de frase van Purcell ons een gepast vertrekpunt voor dit project. 

Wat bieden we aan?

  • een tutorial van de choreografie met de oefenmuziek
  •  muziekpartituren voor verschillende instrumenten.

    Deze kunnen jullie instuderen en samenbrengen tot een mini hybride dans- en muziekvoorstelling.

Waarmee dagen we jullie graag uit?

Heb je nood aan iets avontuurlijker? Wil je zelf aan de slag gaan met het materiaal dat we jullie aanreiken? Dan kan je zelf aan de slag! We reiken jullie enkele ideeën en tips ter inspiratie aan maar laten ons graag verrassen door nieuwe veel leuke, creatieve en uitdagendere invalshoeken van jullie! Anders dan in de aangeboden versie zullen we in dit luik ook inzoomen op decor, woord, drama en kostuum.
Beide versies, de ingestudeerde en de zelfbedachte kunnen worden uitgevoerd op 19 februari 2022 om 10u. Allemaal op hetzelfde moment!

Let’s REMAKE!

Algemeen

Context van ‘With drooping wings’

‘With drooping wings’ is een koorstuk met orkest uit de opera Dido and Aeneas van de Engelse barokcomponist Henry Purcell (1659-1695). Het werk werd gecomponeerd in de tweede helft van de 17e eeuw  

Naar de stijlperiode van 1660 tot 1700 in Engeland wordt soms verwezen als ‘de Restauratie’. Op dat moment was er een politieke restauratie, waardoor de kunsten (muziek, theater, schilderkunst, architectuur) een heropleving meemaakten. De rol van de heksen en tovenaressen in het verhaal van Dido and Aeneas werden ten tijde van de restauratie bijna altijd door mannen uitgevoerd. Deze opera werd in 1704 nieuw leven ingeblazen, samen met andere toneelstukken, maar verdween toen van de scène. Aan het einde van de 18e eeuw werd het werk herontdekt en aangepast als een concertstuk.

De masque is een kunstvorm die populair is geworden in Engelse aristocratische kringen in de 16e en 17e eeuw, waarbij gedanst en gezongen werd over allegorische onderwerpen. In de tweede helft van de 17e eeuw ontstond in Engeland de ‘semi-opera’, een genre dat is voortgevloeid uit de Engelse masque en waarin niet alleen gezongen wordt, maar ook gewoon gesproken. Dido and Aeneas is een voorbeeld van zo’n semi-opera. Daarnaast is dit werk ook een kameropera, wat wil zeggen dat het uitgevoerd kan worden door een beperkt aantal zangers met een klein kamerorkest.

De dichter Nahum Tate baseerde het libretto voor deze opera enerzijds op zijn eigen toneelstuk Brutus of Alba uit 1678 en anderzijds op vele vertalingen van Vergilius’ Aeneis. Vergilius schreef dit Latijnse heldendicht uit de eerste eeuw v.C. neer in twaalf boeken. Het bestaat uit ongeveer 10000 verzen. Het verhaal is een fictief heldenepos over Aeneas en de oorsprong van de Romeinse beschaving.

Nadat Aeneas vertrekt, heeft Dido zoveel verdriet dat ze zal sterven. Ze zingt dan de trieste aria ‘When I’m Laid in Earth’. Het orkest speelt hier een lamentobas, die ook in de overgang naar ‘With Drooping Wings’ klinkt. Dit is een typische klagende, chromatisch dalende baslijn in mineur (hier sol klein) uit de barokperiode die droefheid uitdrukt. Dit lamento-motief wordt voortdurend herhaald tijdens Dido’s klaagzang.

De engelen zingen ‘With Drooping Wings’ na de dood van Dido, en sluiten de opera hiermee af. In dit laatste koorstukje begeleiden zij de stervende Dido symbolisch naar de hemel.

Synopsis

Het verhaal van Purcells opera Dido and Aeneas is gebaseerd op het heldenepos Aeneis van Vergilius. Aeneas is een mythologische Trojaanse held. Hij is de zoon van de Griekse godin Aphrodite en een sterfelijke man. Dit maakt van Aeneas een halfgod. Dido is de koningin van Carthago en wordt verliefd op Aeneas.

Deze opera is opgedeeld in drie bedrijven.

Bedrijf 1: Het paleis

Het verhaal begint in Carthago. De koningin Dido is weduwe en heeft zich sinds de komst van prins Aeneas uit Troje met hem bezig gehouden. Ze wordt aangemoedigd door haar meid Belinda en andere hovelingen om haar liefde aan Aeneas te verklaren. Dido aarzelt hierover, misschien uit respect voor haar overleden echtgenoot ofwel uit plicht tegenover de staat. Aeneas vraagt om haar hand en na enig symbolisch verzet, geeft Dido toe. Haar hovelingen vieren het vooruitzicht van een koninklijke verbintenis. Dido’s toegeving is woordenloos, maar, zoals Belinda opmerkt, ‘bekennen haar ogen de vlam die haar tong ontkent’. De akte wordt afgesloten met een juichend koor en een triomferende dans.

Bedrijf 2: De grot

Het begin van de tweede akte contrasteert met de vreugde aan het einde van de eerste akte. De tovenares met haar heksen (of ‘tovenaars’, zoals Tate ze noemde) beramen hier de dood van Dido. Hun haat voor Dido is onverklaarbaar. De boosaardigheid van de tovenares zorgt ervoor dat de tragedie in het verhaal nadert. Deze tovenares zingt alleen recitatief, begeleid door vierstemmige strijkers, en haar kwade uitspraken worden beantwoord door kakelende ‘Ho, ho, ho!’-roepend koor. De tovenares bedenkt een complot: ze zal een storm oproepen om de jacht te ruïneren en het koninklijke gezelschap terug naar Carthago te drijven. Een van haar heksen zal dan aan Aeneas verschijnen in de gedaante van de god Mercurius, die Aeneas aan zijn taak zal herinneren en hem zal bevelen om weg te varen. De scène wordt afgesloten met een reeks echo’s, waarna een Echo-dans van de Furiën volgt.

Bedrijf 2: Het bos

Dido en Aeneas worden na de jacht (en hun eerste nacht samen) vermaakt door Belinda en het koor in het lome ‘Thanks to these lonesome vales’, vervolgens door de Tweede Vrouw die nog een stuk zingt over een ‘Ground bass’ (‘Oft she visits this lone mountain’). Deze vrouw vertelt het verhaal van Actaeon, die werd gedood door zijn eigen honden – een onheilspellende voorafschaduwing van wat er later zal gebeuren. Het moment van rust wordt verstoord wanneer Aeneas de kop toont van het everzwijn dat hij zojuist heeft gedood en de storm van de tovenares losbarst. De hovelingen worden weggestuurd om dekking te zoeken. Aeneas wordt dan geconfronteerd met de valse Mercurius, die hem beveelt om die nacht al weg te varen. Hij antwoordt dat hij zal gehoorzamen in zijn enige echte solo. Hij is bang om Dido het nieuws te moeten vertellen. De tweede scène van akte 2 wordt afgesloten met een koor en een dans van de heksen die genieten van het complot.

Bedrijf 3: De schepen

De zeelieden van Aeneas bereiden zich aan het begin van de derde akte voor om uit te varen. Dit gebeurt snel omdat Aeneas besluit te vertrekken zonder dat Dido het weet. Ze zullen ‘een dronken kort verlof nemen’ van hun nimfen nu Aeneas heeft besloten zijn koningin in de steek te laten. Hoewel de aria en het koorstuk ‘Kom weg, medezeilers’ een vrolijk zeemanslied is, voorspelt het cynisch het dalende chromatische tetrachord (de lamentobas) waarop Dido later zal sterven. De tovenares en de heksen vieren het succes van hun complot in een reeks van arietta’s, duetten en een koorstuk (‘Vernietiging is onze vreugde, verrukking ons grootste verdriet’). De scène eindigt met een heksendans. De exacte betekenis van deze choreografie is onduidelijk, maar het is wel duidelijk dat het dansaspect van de opera belangrijk is. De dans wordt zowel gebruikt om te entertainen, als om de plot vooruit te helpen.

Bedrijf 3: Het paleis

Bij de laatste ontmoeting van Dido en Aeneas drijft Dido de spot met de holle uitingen van trouw van Aeneas en laat hem vervolgens gaan, na een bitter duet. Ze realiseert zich dan pas dat ‘de dood moet komen als hij weg is’, en de tijd lijkt weg te ebben tijdens het bedrieglijk korte koorstuk ‘Grote geesten zweren samen tegen zichzelf’. Het beroemdste stuk in de opera, Dido’s klaagzang ‘When I am laid in earth’ volgt hierop. Vol passie en klagend zingt ze dat Belinda haar moet herinneren en sterft ze uiteindelijk. Purcell bereikte hier een van de grote momenten in de opera, een tragische liefdesdood. Tijdens het laatste koorstuk, ‘With Drooping Wings’ (‘Met hangende vleugels’), verschijnen cupido’s in de wolken en strooien rozen op Dido’s graf.

Brainstorm

De bedoeling van deze brainstorm is om dieper in te gaan op wat ‘With drooping wings’ op persoonlijk en maatschappelijk/actueel vlak kan betekenen.

  • Welke emoties voel je als je naar ‘With drooping wings’ luistert? 
  • Waarom denk je dat je net deze emoties voelt? 
  • Voelt iedereen gelijkaardige emoties? Waarom wel/niet?
  • Wat betekent ‘With drooping wings’ voor jou?
  • Waarom heeft ‘With drooping wings’ deze betekenis voor jou?
  • Zijn er recente gebeurtenissen die je persoonlijk hebt meegemaakt of hebt gehoord in de media die je doen denken aan deze muziek?

Dans

Vanuit de instructievideo voor de choreografie van ‘With drooping wings’ wordt er met volgende elementen gespeeld/ gewerkt: spiegeling, hoog laag,…

Vanuit de basisprincipes van dans: tijd, ruimte, gevoel/energie kan je de choreografie naar je eigen hand zetten of misschien wel volledig hermaken/remaken. Hier onder enkele suggesties:

TIJD
Op het ritme van de muziek
Op een sneller ritme dan de muziek
Op een trager ritme dan de muziek
Op een mix van verschillende tempi
Bewegingen in slow motion
Bewegingen in fast forward
Spelen met fast forward en slow motion

RUIMTE

Eigen ruimte (vanuit een vaste positie/plek)

Bewegingen heel klein, dicht bij jezelf (fysiek)
Bewegingen uitgebreid, ledematen onderzoeken de ruimte rondom je positie
Bewegingen met hoogte verschil
Bewegingen met nderzoek met de verschillende richtingen in de zaal
Kwart draai (L & R)
Halve draai (L & R)
Volledige draai

‘Naaste’ ruimte
Spiegelen
per twee, in duo
2 x duo
volledige klas in duo
De bewegingen uit de eigen ruimte onderzoeken in de hele zaal (eerst alleen, dan per twee, nadien per vier, mogelijks in de hele groep)
diagonaal
frontaal
cirkelcompositie au milieu
groepscompositie naar keuze au milieu
compact samen
uitgestrekt en ver uit elkaar
in een rondgang
kriskras door elkaar

*maak een tekening en probeer die in je eigen en in de naaste ruimte te dansen. Je kan vertrekken vanuit een tableau

ENERGIE/ GEVOEL

De meer technische/vormelijke aspecten kunnen worden ‘ingekleurd’ met het toeschrijven van een gevoe. Dat kan naar het gevoel volgens het verhaal achter ‘With drooping wings’, dat kan ook als een persoonlijk gevoel, of een antwoord op een gevoel van een klasgenoot,… enkele suggesties. Op welke manier beïnvloeden ze de elementen TIJD en RUIMTE?
alleen, eenzaam
verliefd, gepassioneerd
verveeld
droevig
jong en energetisch
oud en vermoeid
prikkelend
plezierig
coronamoe 😉
vakantiestemming
hongerig
slaperig
als de kleur geel
alsof het donker is en niemand je ziet
alsof je vliegt
vul aan

Muziek

Aan de slag met de partituur

De partituren omvatten zowel Dido’s lamento als de koorpassage “With drooping wings”.

OBV werkte voor het koor met de partituur van de King’s Music editie.

Hier vind je partituren voor orkest, klavecimbel (gearrangeerd), klavier, klavieruittreksel Novello, violine I, violine II, viola, violoncello.

Beluister ook eens de oefenopname die ze maakten voor de dansers.

Dirk Moelants maakte voor dit project een 70-tal arrangementen:
een reeks voor verschillende instrumenten, alsook voor een paar klassieke combinaties: 

koor, strijkers, saxofoonkwartet, piano 4-handig,…. (musescore).

Je kan ze hier downloaden: 

https://www.indedouche.be/wp-content/uploads/2021/12/With-Drooping-Wings-Dirk-Moelants.zip

Een remake van de muziek

Als we naar de partituur van  ‘With drooping wings’ kijken wat valt dan op? Zou de muziek anders klinken als we deze in Majeur zetten, het tempo aanpassen, stijgende lijnen wisselen met dalende lijnen,..?

Bekijken we de muziek vanuit de figuur van Cupido.

Wat zegt de muziek van Purcell over de emoties van Cupido?
Vergelijk deze muziek eens met een paar andere muziekfragmenten met Cupido.
Welk karakter en emotie toont Cupido in elk stuk? 

Vivaldi, Gym Class Heroes, Offenbach (een Engelse versie maar bijzonder komisch).

  • We bijvoorbeeld een ‘kusjeswals’ improviseren op de basis van Couplets Cupidon:
    Luister en kijk hoe Cupido kusjes geeft. De leerlingen zoeken het ritme en doen mee met kusjes op dit ritme: samen met het filmpje of eventueel spelen ze zelf een walspatroon. Partituur van kusjeswals in de stijl van Offenbach. (Sibelius).
  • Een ‘With drooping wings’ als teaser (Sibelius)
    We gaan in een verkort arrangement een stem uit de originele compositie aan bod laten komen. Zing de melodie of klap het ritme mee. Afwisselend of samen. Als er boomwhackers ter beschikking zijn, kunnen ze er ook bij.
  • Herhaling en expressie
    De tekst van ‘With drooping wings’ bevat veel herhalingen.

 

With drooping Wings ye Cupids come,
With drooping Wings ye Cupids come,
With drooping Wings ye Cupids come,
With drooping Wings ye Cupids come,
And scatter Roses
Scatter, scatter roses
on her Tomb.
Soft,
Soft,
and Gentle as her Heart,
Soft, and Gentle as her Heart,
Keep here
Here your Watch
Keep hereKeep here your Watch
and never, never, never Part.
And never, never, never Part.

Luister goed naar de muziek. Is elke herhaling hetzelfde? Hoor je variatie?

Zijn er herhalende patronen te vinden in hun repertoire van de instrumentles/zangles?

Kunnen we hetzelfde fragment uitvoeren op verschillende manieren? 

Welke manier van herhaling was mooi gevarieerd? Wat kan eventueel nog mooier/duidelijker/anders?

Woord

Het libretto van Dido and Aeneas bestaat uit drie aktes. ‘With drooping wings’ is het allerlaatste wat er gezongen wordt en is een antwoord van het koor op wat Dido net gezongen heeft voor ze sterft. Hier vind je de tekst

Volgende vragen dienen ter suggestie, laat je alvast inspireren door verschillende ensceneringen: deze Klassieke versie of deze hedendaagse benadering van de opera door Peeping Tom.

  • Hoe inspireert de tutorial van ‘With drooping wings’ tot het maken van een theatrale scène?
  • Hoe zou je deze scène kunnen actualiseren? Zou je de tekst daarvoor moeten herschrijven?
  • Ga je de scène letterlijk uitvoeren of eerder abstraheren?
  • Ga je bij de uitvoering individueel aan de slag of als spreekkoor? 
  • Zou je de tekst in een dialoog omzetten? 
  • Wat gebeurt er als je experimenteert met intonatie door bijvoorbeeld verschillende kleuren/ lettertypes aan te brengen in de tekst  (zoals bv. BOEM paukenslag).

Beeld

‘With drooping wings’ is hergebruikt (remake!) in de Troostparade van OBV. De kostuums zijn ook het resultaat van hergebruik. Hoe kan je met oud papier, textiel, PMD, kroonkurken… aan de slag gaan om accessoires en kostuumelementen te maken voor jullie eigen uitvoering?

Waardoor laat jij je inspireren: beelden uit de klassieke mythologie of hedendaags beeldmateriaal zoals uit de voorstelling van OBV: 

https://operaballet.be/nl/programma/2020-2021/dido-and-aeneas/media#tab

In de choreografie wordt gebruik gemaakt van ‘spiegeling’ en ‘hoog en laag’. Kan je  je hierdoor laten inspireren voor je ontwerp? Ga aan de slag met recupmateriaal en bedenk leuke accessoires en kostuumelementen die passen bij ‘With drooping wings’. 

Hoe wil jij dat jouw ontwerp gedragen wordt bij de uitvoering?

Media