O
B
V

TICKETS: 070 22 02 02

TICKETS: 070 22 02 02

C(h)oeurs

Inhoud

C(H)OEURS 2022

De titel van deze voorstelling kan op verschillende manieren gelezen worden. ‘Coeur’ is niet alleen het Franse woord voor ‘hart’, maar wordt ook op dezelfde manier uitgesproken als ‘choeur’, wat Frans is voor ‘koor’. Het woord staat in het meervoud (koren en harten), wat nog meer nadruk legt op het centrale thema van deze opvoering: een grote koorgroep of mensenmassa die samenkomt voor protest.

C(H)OEURS werd op 12 maart 2012 voor het eerst uitgevoerd in het Spaanse operagebouw Teatro Real van Madrid. Er waren tijdens deze première een zeventigtal zangers van het Teatro Real en tien dansers samen op het podium te zien. De voorstelling die nu in 2022 in België gespeeld zal worden is een herwerkte versie van die uit Madrid. Het werk is een creatie van en met de dansers van Opera Ballet Vlaanderen en Les Ballets C de la B op een choreografie van Alain Platel. (zie: knop Alain Platel). De choreografie is herwerkt samen met de dansers van OBV en nog 2 dansers van de originele cast.

Er staat tijdens de opvoering een grote groep mensen op het podium, die dansen, acteren en zingen. Daarom kan de voorstelling gezien worden als een mix van verschillende genres, namelijk een combinatie van ballet + toneel + opera. C(H)OEURS 2022 zou dus kunnen worden gezien als een soort ‘nieuw genre’, een hybride voorstelling, waarin de verschillende genres samen één nieuw geheel vormen. (zie Wagners Gesamtkunstwerk)

Dit filmpje geeft je alvast een idee van de sfeer van de voorstelling en wat er allemaal te zien zal zijn op het podium. 

Vraag:

Weet jij wat de verschillen zijn tussen deze drie genres? Ben je al ooit naar een van deze soort opvoeringen gaan kijken? Heb je ook al eens een voorstelling gezien waarin er een combinatie te zien was van meerdere genres?

voorstelling waarbij geacteerd wordt

voorstelling waarbij de acteurs hun tekst zingen en een orkest begeleidt

voorstelling waarbij gedanst wordt zonder tekst en een orkest begeleidt

De basis van dit project was de vraag ‘Hoe verhouden het individu en de massa zich tot deze woelige tijden?’ Tijdens de voorstelling hoor je dan ook een rumoerige geroep uit de verte, geklap, toeters, de samenkomst van een massa in een protestmars. Dit lawaai wordt dan afgewisseld met muziek van de twee componisten Richard Wagner en Giuseppe Verdi (zie: Twee componisten). De chaos van een manifestatie is zeer aanwezig. Het koor en de dansers vermengen zich en vormen zo een menigte waarin het onderscheid tussen de verschillende individuen vervaagt. Het publiek wordt gedurende de voorstelling meegesleept in een massabeweging waarbij de artiesten de stem van het volk vertolken.

“Het gaat echt over de grote existentiële thema’s. Het gaat over leven en dood.”

-artistiek directeur Jan Vandenhouwe

Tijdens de voorstelling worden uitspraken uit het Autoportrait van schrijfster Marguerite Duras geciteerd. Zij vond dat het een grote fout is van ideologieën om te denken dat iedereen hetzelfde is. Het generaliseren van mensengroepen is verkeerd volgens haar. De vraag “Qui êtes-vous?” (Wie ben jij?/ Wie zijn jullie?) wordt gesteld door een vrouw op het podium. Het publiek wordt aan het denken gezet over het ‘ik’ tegenover ‘wij’/ tegenover ‘zij’. Het is duidelijk dat iedereen anders is, maar toch vormen de artiesten samen één geheel, één sterke groep. De voorstelling C(H)OEURS 2022 brengt voortdurend het spanningsveld van individu versus groep naar voren.

Marguerite Duras is het pseudoniem van Marguerite Donnadieu. Ze was een Franse romanschrijfster, scenariste, toneelschrijfster en filmregisseur. Duras werd geboren in 1914 in een Franse kolonie in het toenmalige Indochina. Ze leefde in Parijs en stierf in 1996. Haar werk staat bekend om de thema’s ‘liefde’ en ‘dood’, en de (semi)biografische elementen. Haar roman L’Amant (De Minnaar) uit 1984 is het boek waaruit de voorstelling C(H)OEURS 2022 citaten gebruikt.

Vragen en opdrachten
  • Heb jij al eens een ervaring gehad waarbij je deel uitmaakte van een grote groep? Wat verbond jullie? Welk gevoel gaf dit jou?
  • Overleg deze stellingen met je klasgenoot: iedereen is anders, als groep staan we sterker en kunnen we meer impact hebben.
  • Maak een groep en verklank samen een gevoel zonder te bewegen (bijvoorbeeld vreugde/verdriet/woede). Dit mag met woorden of enkel geluid. De andere groep mag proberen raden wat jullie boodschap is.
  • Maak een groep en beeld samen een gevoel uit, zonder er geluid bij te maken. De andere groep mag raden wat jullie boodschap is.
  • In de voorstelling klappen de koorleden en dansers mee met het geklap en rumoer van een massa op een manifestatie. Iedereen klapt door elkaar, maar na een tijd gaat vaak iedereen in hetzelfde ritme klappen.
  • Wil je graag eens zien of dit klopt?

 

Speel een spel waarin een persoon de dirigent is. Deze geeft aan wat anderen kunnen naklappen; wissel een paar keer af van dirigent. 

Klap het ritme na van een persoon die midden in de groep zit. Deze persoon is op voorhand uitgekozen zonder dat de anderen weten wie het is. Iedereen klapt door elkaar als in een applaus en de gekozen persoon probeert een ritme aan te geven. De anderen zullen door goed te luisteren ontdekken wat het aangegeven ritme is.

In deze oefening zal je zien hoe makkelijk of moeilijk het gaat om op deze manier naar elkaar te luisteren. Geeft dit jullie een groepsgevoel?

Twee componisten en een woelige tijd

C(H)OEURS 2022 is een voorstelling waarin er gedanst en gezongen wordt op koormuziek en orkestwerken van de Italiaan Giuseppe Verdi (1813-1901) en de Duitser Richard Wagner (1813-1883). Met deze klassiekers uit de opera word je meteen op een toegankelijke manier ondergedompeld in de operawereld. De focus ligt hier vooral op hun koormuziek, waarin de zangers als een grote groep het volk vertegenwoordigen en samen met de dansers één boodschap brengen. Bovendien zingen de dansers mee en dansen ook de koorleden, wat ervoor zorgt dat dit een hybride voorstelling bij uitstek is. 

De twee componisten hebben een aantal gelijkenissen, die ervoor zorgen dat hun muziek in C(H)OEURS 2022 één mooi geheel vormt. Zowel Verdi als Wagner zijn geboren in het jaar 1813. Ook al leefden de twee componisten in een ander land, ze maakten hetzelfde politiek klimaat mee dat in het 19e-eeuwse Europa heerste. Na jaren van politieke restauratie werden vele Europese landen in 1848 (zie ‘een woelige tijd’) op stelten gezet door opstanden en manifestaties van het ontevreden volk. Ten tijde van Wagner en Verdi ontwikkelden Duitsland en Italië zich tot een groter geheel, voor wat eerst vele aparte staatjes, koninkrijkjes, hertogdommen, enzovoort waren. 

Een gelijkaardig voorbeeld van zo’n grote politieke omwenteling, zou vandaag het ontstaan van de Europese Unie kunnen zijn.

Een woelige tijd: Europese revoluties in 1848

De revoluties die in 1848 in Europa plaatsvonden, begonnen in januari van dat jaar met een lokale revolte in Sicilië. Kort daarna volgde in Frankrijk op 25 februari de zogenaamde Februarirevolutie noemen. In juni 1848 kwamen, naast de liberalen, ook de arbeiders en werklozen in opstand. Dit protest werd met veel geweld onderdrukt. De Franse schrijver Victor Hugo schreef er Les Misérables over. 

De protesten verspreidden zich al snel doorheen Europa, met uitzondering van Rusland, Spanje en de Scandinavische landen. Ook in Duitsland en Italië braken algauw opstanden uit. Liberale en sociale doelstellingen werden er aan de ideeën van nationale eenheid gekoppeld. In het toenmalige Pruisen was de eenwording van Duitsland aan de gang. De Duitse regeringen stemden in met de bijeenroeping van drie vergaderingen, waarin de democratische grondwetten zouden worden opgesteld. In Italië nam de revolutie aanvankelijk alleen de vorm aan van een nationalistische opstand tegen Oostenrijk. 

Voordat de revoluties eindigden, was de Restauratie (of ‘het herstel’) al begonnen. De absolute monarchie werd hersteld in Duitsland, Oostenrijk en Italië.

Richard Wagner

De componist Richard Wagner (1813-1883) is geboren in Leipzig, een belangrijke muziekstad in Duitsland. Als zeventienjarige nam hij al deel aan studentenrevoltes in zijn geboortestad. 

De jaren vóór 1848 zijn zeer belangrijk geweest voor Wagners intellectuele en politieke ontwikkeling. Wagner reageerde ook in de strijd van het Duitse volk tegen het conservatieve gedachtegoed. Hij was toen lid van ‘Junges Deutschland’, een literaire beweging met verschillende ideeën: verzet tegen conservatieve politici en tegen de verbrokkeling van Duitsland, maar ook verdediging van de zogenaamde ‘emancipatie van het vlees’, een cultus van de vrije liefde. Wagner schreef naar aanleiding van de opstanden in 1848 Die Revolution, een pamflet waarin hij zegt dat de heersende structuren, die zorgen voor verdeeldheid in het volk, vernietigd moeten worden.

Toen de revolutie van 1848 onderdrukt werd, ging Wagner in ballingschap naar Zwitserland, waar hij nog enkele jaren trouw aan zijn revolutionaire ideeën bleef. De componist werd vanaf 1854 beïnvloed door de ideeën van de toen zeer invloedrijke filosoof Arthur Schopenhauer. Wagner werd stilaan een anti-politieke cultuurpessimist en anti-humanist. Zijn vrouw Cosima deed er alles aan om Wagners revolutionaire sympathieën in brieven en geschriften uit te wissen of als jeugdzonden te bestempelen. 

Wagner heeft een belangrijke invloed gehad op de opera van de negentiende eeuw en later. Het was voor hem een streefdoel om de ultieme romantiek te bereiken in zijn composities. Het idee van een Gesamtkunstwerk paste volledig binnen zijn visie op romantische kunst. Een Gesamtkunstwerk is een werk waarin verschillende kunstvormen en disciplines als één geheel samen horen. In de voorstelling C(H)OEURS 2022 worden er ook verschillende genres gecombineerd, waarbij de dansers meezingen en de zangers meedansen. De artiesten werken hier allemaal samen aan een voorstelling waarin zij de eenheid van het volk naar voor willen brengen.

Giuseppe Verdi

Giuseppe Verdi (1813-1901) was een Italiaanse componist uit de romantische periode en is zeer bekend om zijn opera’s. Italië werd, toen Verdi leefde, nog gedeeltelijk bezet door buitenlandse legers. Het land was verdeeld in verschillende staatjes, en een groot deel van de bevolking kon niet lezen en sprak heel uiteenlopende neo-Latijnse dialecten. Muziek was een gemeenschappelijke taal die werd ingezet om politieke ideeën te verspreiden in alle lagen van de bevolking. 

Giuseppe Mazzini, een filosoof en politicus die een belangrijke rol speelde in de eenmaking van Italië, bekritiseerde de Italiaanse muziek voor zijn ‘holle virtuositeit’, het individualisme en het gebrek aan morele kracht van het Italiaanse belcanto.

Belcanto is een Italiaanse term die ‘schone zang’ betekent. Dit is een zangstijl die veel waarde hecht aan de klankkleur en de virtuositeit van de menselijke stem. Er wordt dan ook gepronkt met vele versieringen en vibrato op de noten. 

Mazzini wilde een nieuw soort opera, waarin realisme en sociale thema’s naar voren komen, zodat de muziek zou bijdragen tot een heropleving van de Italiaanse natie. Hij hoopte op de komst van een ‘jonge onbekende, die ergens in ons land, terwijl ik deze woorden schrijf, geïnspireerd wordt en in zich het geheim van een nieuw tijdperk draagt’. Toen kwam Verdi op het toneel. In zijn opera’s gaf hij een muzikale stem aan de politieke beweging van het Risorgimento, die voor vrijheid en nationale eenheid streed. Hij was de componist die voor meer waarheid (realisme) en meer aansluiting bij het collectief zorgde. Zijn muziek sprak alle lagen van de Italiaanse bevolking aan. 

De opera’s die hij na 1850 maakte, leggen meer de focus op de gevoelens en tragische belevenissen van het individu. Op die manier geeft Verdi een stem aan de buitenstaander, die in conflict staat met een harde en schijnheilige maatschappij. De idealen van het Risorgimento bleven ook na de eenmaking van Italië belangrijk in Verdi’s werken. 

De muziek van C(H)OEURS 2022

De muzikale werelden van Richard Wagner en Giuseppe Verdi staan voor operakenners misschien ver uit elkaar, maar in C(H)OEURS 2022 vormen hun werken een mooi geheel. De componisten hadden toch op minstens één vlak hetzelfde doel. Beiden wilden bijdragen aan de revolutie en het nationale gevoel. Ze verlenen in hun opera’s een muzikale stem aan het verlangen van hun volk om vrij te leven, verzameld in één grote natie. Hieronder worden enkele van de koorwerken besproken die je zal horen in C(H)OEURS 2022:

  • In Wagners Lohengrin (voltooid in 1848) komen al zijn utopische en vooruitstrevende ideeën samen. De spanning tussen vooruitgang en conservatisme die in de politiek aanwezig was, is ook in dit werk te vinden. In de Prelude wordt de graalridder Lohengrin voorgesteld als de zuivere utopie. Een ongrijpbare orkestklank, een eindeloos vloeiende melodie en de perfecte spanningsboog verklanken Lohengrins heilige natuur. Door zijn verblindende licht zullen alle conservatieve gedachten verdwijnen.
  • In Wagners Tannhäuser is de jong-Duitse problematiek van de ‘emancipatie van het vlees’ het centrale thema. Tannhäuser is een Minnesänger die zich voortdurend verbindt tussen lust en zielenheil, genot en reinheid, lichaam en geest, de wereld van de heidense Venus en die van de Heilige Elisabeth. Het koor staat hier symbool voor de conventie, de gemeenschap die bedreigingen met geweld buitensluit. Tannhäuser, Venus en zelfs Elisabeth worden door hen als buitenstaanders behandeld. Zij kiezen om zich over te geven aan de pure ‘ideale’ liefde. Ook de pelgrims, die de ‘normale’ gemeenschap als zondebokken naar Rome stuurt, worden door het koor vertolkt. Wanneer zij in het beroemde pelgrimskoor terugkeren, worden zij opnieuw in het collectieve ‘ons’ opgenomen.

Minnesänger of minnezanger is de term die wordt gebruikt om een Duitse zanger uit de middeleeuwen (13e eeuw) aan te duiden. Hij wordt gekenmerkt door zijn Oud-Duitse poëzie over de schone liefde voor een vrouw. De minnezanger zong dit gedicht zelf en werd soms ook begeleid door een instrument/instrumenten.

  • De tekst ‘O mia patria si bella e perduta’ (Oh mijn vaderland, zo mooi en verloren) komt uit ‘Va pensiero’, het slavenkoor uit Verdi’s Nabucco. Dit is waarschijnlijk één van de bekendste operanummers ooit (luister hier: https://www.youtube.com/watch?v=2FU0jtKzhEw). In Nabucco zijn het de bannelingen die treuren om hun verloren vaderland. In het 19e-eeuwse Europa zijn het de burgers die het gevoel hebben dat hun land hen niet meer toebehoort en het zich opnieuw willen toe-eigenen.

Toen de Italiaanse romantische dichter Alessandro Manzoni (1785- 1873) stierf, die eveneens een voorvechter was van de Italiaanse eenmaking, begon Verdi aan een Requiem. (luister: https://www.youtube.com/watch?v=_jBLyIQvNf0). De herhaling van de ‘Dies Irae’-muziek samen met stormachtige klanken herinneren de luisteraar aan het apocalyptische einde van de wereld, de ‘Dag van Woede’. Verdi brengt in zijn laatste deel ‘Libera me’ zowel een ode aan Manzoni als aan het Risorgimento en de idealen van de 1848-revoluties.

Een requiem is een muzikale mis, die ter gelegenheid van een begrafenis of ter ere van een gestorvene gecomponeerd is. Meestal bevat een requiem het bekende Dies Irae-motief (zie: https://www.youtube.com/watch?v=dsn9LWh230k). Ook bij het Requiem van Verdi is dit het geval.

Naast Verdi en Wagners koorwerken worden er ook orkestwerken (zonder koor) van deze twee componisten gespeeld door het symfonisch orkest van Opera Ballet Vlaanderen en is er een toevoeging van soundscapes van Steven Prengels (1978). Deze soundscapes zijn vooraf opgenomen en bestaan uit  geluiden zoals sirenes en geroep uit een massaprotest, waarmee een auditieve omgeving (letterlijk vertaald: ‘geluidslandschap’) of sfeer wordt gecreëerd tijdens de opvoering. De soundscapes veranderen naargelang de evoluties in de nieuwsfeiten. Zo was er in de versie van 2020 Greta Thunberg met haar ‘How dare you?’ te horen. De nieuwste versie van de opvoering in 2022 zal dus ook actuele uitspraken bevatten. 

Steven Prengels is een Belgische componist en werkt ook als beeldende kunstenaar. Hij studeerde compositie bij Wim Hendrickx. Zelf geeft hij nu ook compositieles op het Koninklijk Conservatorium van Antwerpen. Prengels werkte sinds 2010 al verschillende keren samen met Alain Platel, en creëerde voor C(H)OEURS 2022 de toegevoegde muziek en soundscapes.

Luisteren

Verken de muziek via deze Spotify Playlist met koorfragmenten uit de werken van Giuseppe Verdi en Richard Wagner 

Massaprotesten

Er zijn parallellen te zien tussen de politieke ideeën die uitgedrukt zijn in de koormuziek van Wagner en Verdi (revolutie 1848) en de massabewegingen die zichtbaar werden tijdens de voorbereiding van C(H)OEURS’ eerste editie in 2011-2012. Ook toen ontstonden er opstanden die over verschillende landen verspreidden, en heerste er onzekerheid, burgerlijke verontwaardiging, eenzelfde anti-despotische oriëntatie, spanningen tussen intellectuelen, middenklasse en arbeiders.

Voorbeelden van protesten die in de periode rond 2011-2012 ontstonden zijn de Egyptische revolutie, de Arabische lentes, de Indignados, Occupy Wall Street en de straatprotesten in Griekenland.

De Egyptische Revolutie uit 2011 staat ook bekend als de 25-januari-revolutie. Het protest was gericht tegen de toenmalige Egyptische regering en het regime van president Hosni Moebarak. Om een statement te maken staken mensen zichzelf in brand op 17 en 18 december 2010. Hierna startten de protesten van 25 januari, omgedoopt tot ‘Dag van de Woede’. Tienduizenden mensen in Caïro en andere grote steden protesteerden tegen het autoritaire regime, tegen armoede, corruptie, onderdrukking en beperkte vrijheid van meningsuiting. Uiteindelijk trad Moebarak af.

De Arabische lentes verwijzen naar verschillende opstanden en revoluties in de Arabische wereld. Een zelfverbranding op 17 december 2010 leidde tot massale protesten en de val van de Tunesische regering. Verschillende landen zouden protest voeren omwille van onderdrukking, oneerlijke verkiezingen, corruptie, prijsstijgingen, gebrek aan politieke vrijheid en werkloosheid. Er was ook te veel werkkracht, wat zorgde voor werkloze jongeren die ook zouden gaan protesteren.

De Indignados begonnen op 15 mei 2011 een spontaan en internationaal protest. De beweging ontstond in Spanje als reactie op het kapitalisme en de bankencrisis, terwijl ook een wantrouwen tegenover de politici groeide. De Spaanse naam ‘Indignados’ betekent ‘verontwaardigd’. De beweging ging over naar andere Europese landen en op 15 oktober 2011 was er een eerste internationale protestdag. Deze Indignados zijn te vergelijken met de gele hesjes van nu.

Occupy Wall Street was ook een protestbeweging die in 2011 ontstond, maar dan in Amerika. De actie had zich geïnspireerd op de Spaanse 15-mei-beweging en de Arabische lente. Occupy Wall Street was een vreedzame protestbeweging die de misbruiken van het financiële kapitalisme aan de kaak stelde. De eerste manifestatie was aan het New Yorkse beursdistrict Wall Street, waar ongeveer 1000 manifestanten het park bezetten en honderden mensen verschillende weken overnachtten. Ook dit protest verspreidde zich wereldwijd.

Op 5 mei 2012 begonnen de straatprotesten in Griekenland naar aanleiding van de bezuinigingsmaatregelen. De Griekse regering wilde tegemoetkomen aan de eisen van de Europese Unie, die hen met 110 miljard euro steunde om een ​​einde te maken aan de Griekse staatsschuldencrisis. Er werden demonstraties en algemene stakingen gehouden tegen belastingverhogingen en bezuinigingen op de overheidsuitgaven. Op 25 mei 2011 vormden demonstranten de ‘beweging van verontwaardigde burgers’ in de grote steden van Griekenland. Ook zij waren geïnspireerd door de Spaanse Indignados.

‘Wat is er na 10 jaar nog over van die massabewegingen?’

-artistiek directeur Jan Vandenhouwe

Het thema van de voorstelling is vandaag, tien jaar later, nog steeds zeer actueel en herkenbaar. Er worden in het heden nog talrijke protesten georganiseerd. Denk bijvoorbeeld aan de Klimaatmarsen, gele hesjes in Frankrijk, …

Klimaatmarsen: Van deze protesten heb je vast al wel gehoord. Misschien heb je er zelfs al eens in meegestapt, of ken je iemand die al ooit deelnam aan de klimaatmarsen. Deze betogingen tegen het gebrek aan actie voor het klimaat worden wereldwijd door jongeren georganiseerd sinds 2018. Het klimaat blijft opwarmen en veroorzaakt overal natuurrampen. Het ziet ernaar uit dat de maatschappij dringend zijn beste beentje moet voorzetten om zo zoveel mogelijk CO2-neutraal te worden. Vooral de politiek en de bedrijven die veel uitstoten en een grote ecologische voetafdruk hebben, kunnen veel invloed hebben en verandering maken. Als dit niet gebeurt, zullen de volgende generaties zich waarschijnlijk zeer snel in een wereld vol natuurrampen en afval bevinden. Daarom wordt er dan ook veel aandacht besteed door jongeren aan deze crisis en voeren zij protesten met hoop op verandering. Zij proberen op deze manier de bevolking en vooral de machthebbers duidelijk te maken hoe belangrijk en dringend deze zaak is.

Een individu kan niet de hele klimaatcrisis oplossen, maar elk mens kan op zijn eigen manier wel een steentje bijdragen door zoveel mogelijk ecologisch verantwoorde keuzes te maken. Enkele bekende ‘klimaatjongeren’ zijn Greta Thunberg en in België bijvoorbeeld Anuna De Wever.

  • Gele hesjes: De gele hesjes of gilets jaunes zijn manifestanten die een gele zichtbaarheidsjas dragen. Deze beweging begon in 2018 via de sociale media, zoals Facebook-groepen, en startte in Frankrijk. Ook in België en Nederland kwamen er al snel protesten. De oorspronkelijke deelnemers blokkeerden snelwegen en toegangswegen tot brandstofdepots uit protest tegen de verhoogde brandstofprijzen. Zij droegen hiervoor de opvallende gele hesjes om zichtbaar en herkenbaar te zijn op de straten. Het gele hesje is immers overal te verkrijgen en is verplicht aanwezig in elke auto. Later sloten demonstranten zich aan die protesteerden tegen hoge belastingen en het beleid van de Franse president Emmanuel Macron. De protesten liepen in Frankrijk meermaals uit de hand. Mensen werden gearresteerd, raakten gewond en sommigen kwamen zelfs om het leven. Op de Champs-Élysées werden auto’s in brand gestoken en de Arc de Triomphe werd beschadigd. Veel demonstranten worden voornamelijk gemotiveerd door economische problemen als gevolg van lage salarissen en hoge energieprijzen

De beweging ziet het probleem van klimaatverandering in, maar vindt dat de multinationals hiervoor verantwoordelijk zijn en dat zij dus de kosten daarvan moeten dragen. Het gele hesje werd symbool voor ‘de gewone arbeider’. De beweging zette zich voort in België, Nederland, Duitsland. Ook in Bulgarije inspireerde een protestbeweging zich op de gele hesjes. In Irak ging een bestaande actiegroep gele hesjes dragen en ook in Servië, Canada, Israël, Jordanië, het Verenigd Koninkrijk, Griekenland, Zweden, Ierland en Taiwan zijn er gelijkaardige protestbewegingen ontstaan.

Vragen en opdrachten:

Er worden dagelijks protesten gevoerd over de hele wereld. Misschien heb je zelf al eens van een protest of een mars gehoord die hier niet vermeld is? Dat zou best kunnen! 

  • Denk eens na over iets waar jij protest voor zou voeren? En waarom? Hoe zou je dat aanpakken?
  • Zoek een toepasselijke foto uit de media en vertel aan je klasgenoten wat er gebeurt of waarom je dit hebt gekozen.

Alain Platel

Alain Platel (1956) volgde een opleiding in de orthopedagogie en is de oprichter van Les ballets C de la B. Hij bedacht de choreografie voor de voorstelling C(H)OEURS 2022. Opvallend aan de bewegingen die de dansers hierin maken, zijn de vele verkrampte, impulsieve trillingen van het lichaam. Deze bewegingen, waarbij zij letterlijk meetrillen op de muziek, zijn geïnspireerd op tics en spasmen. Alain Platel tracht hiermee ‘de schoonheid van de lelijkheid’ in beeld te brengen. Hij haalde inspiratie uit zijn opleiding als orthopedagoog en observaties die hij in dat veld deed. Hij was hier voordien al mee aan de slag gegaan in zijn voorstellingen: in Vsprs was het de taal van het zelfverlies, in Out of Context — for Pina die van zelfvervulling. In C(H)OEURS 2022 wordt onderzocht of deze bewegingen ook verontwaardiging kunnen uitbeelden, of er een revolte mee gevoerd kan worden. Kan je er de samenleving mee heruitvinden en waaruit bestaat die dan?

Platel maakte al eerder twee grote werken met meerdere koren, waarin de diversiteit van een stad naar voren kwam. De choreograaf kwam daarom met het idee om het koor centraal te zetten in deze productie. Het is de ideale manier om de individuele stem te laten opgaan in een grote (koor)groep. Mensen verlangen terug naar een groepsgevoel. Voorstellingen als deze brengen bijvoorbeeld een buurt samen, een amateurkoor, mensen uit een facebookgroep, of een toevallige groep vrijwilligers die op zaterdagochtend samenkomt als stand-in voor het koor van C(H)OEURS 2022. De diversiteit en de veelheid aan samenwerkende mensen zijn ideaal voor deze opvoering en voor het creëren van dit groepsgevoel.

De repetitieruimte is voor Platel een belangrijk startpunt in deze zoektocht. Zonder een werkbare plaats te hebben voor ieders verschillen, kan er buiten geen betoog voor verandering worden gevoerd. Politiek start bij de intimiteit van het samenzijn, zoals in de huiskamer of op de werkplek. In C(H)OEURS 2022 werken de dansers en het koor samen aan eenzelfde betoog. Het koor is stem, woord, discours, volk, publiek, buitenwereld. De dansers zijn lijf en leden, kreet, oerknal, dierlijk, onbewust, intimiteit, voor-woord. Ze verlangen beiden naar hetzelfde maar proberen dit met andere middelen duidelijk te maken. De zangers en dansers dagen elkaar uit, besmetten elkaar en vinden elkaar ondanks de verschillende kanalen in eenzelfde boodschap.

Kostuums en lichten

Kostuums

Niet alleen de voorstelling en enkele van de artiesten zijn overgekomen uit Madrid (2012), maar ook de kostuums zijn deels overgenomen. Een deel is erbij gemaakt in de ateliers in Zele, omdat de maten van de artiesten verschillend zijn tegenover de eerste uitvoering. Het koor is gekleed in alledaagse, lichte lentekleding. Ze komen van buitenaf, als een massa vanuit de straten. Hun kostuums hebben donkere, onopvallende kleuren. Het onderscheid tussen arm en rijk is te zien aan de kleren. Ook hun ondergoed maakt deel uit van de kostuums en van de uitvoering. Op een gegeven moment zal het hele koor een wit rechthoekig stofje op hun kledij hangen en zullen ze zwaaien met rode zakdoeken. De dansers dragen daarentegen ongewone en zeer losse kleding. Er zijn mannen die rokken dragen of overhemden zonder broek. De dansers zijn volledig in het wit gekleed en sommige vrouwen dragen een rode jurk. Met onderstaande afbeeldingen krijg je alvast een voorproefje van deze kostuums:

In de enscenering van C(H)OEURS 2022 valt het op dat de dansers vaak met open mond op het podium staan.😮 Dit kan enerzijds de mondige burger representeren, maar ook een stille schreeuw of de mond gesnoerd worden. Dit laatste wordt nog krachtiger getoond wanneer de dansers met hun vuist in de mond staan. ‘Heeft het volk zichzelf het zwijgen opgelegd, hebben we al te lang gezwegen?,’ is de vraag die gesteld wordt. Hun monden articuleren geen woorden, maar maken wel een gemeenschappelijke klank, de klank van protest. Er klinkt geloei van een sirene en van beesten. Met hun monden happen ze naar lucht en bijten ze als uitgehongerden. De zingende, open monden van het koor en de open monden van de dansers trachten samen eenzelfde boodschap over te brengen en vullen elkaar aan. Op de afbeelding kan je de dansers zien aan het begin van de voorstelling, wanneer ze nog maar net zijn opgekomen. Ze hebben op dat moment allemaal een kledingstuk in hun mond en zijn dan nog letterlijk de mond gesnoerd. Wanneer het koor begint te zingen, trekken de dansers hun kledingstuk (ondergoed) aan en kunnen zij ook hun monden wijd openen.

Lichten

De lichttechniek in onze concertzaal is voor deze voorstelling speciaal. Er wordt namelijk geen enkele bron van ‘bewegend licht‘ gebruikt. 

Bewegend licht wordt tegenwoordig het meeste gebruikt omdat het meer mogelijkheden biedt en met LED-lampen werkt. Deze lampen gaan langer mee, verbruiken veel minder energie dan traditionele lampen en werken meteen, zonder opwarmtijd, op volle sterkte. 

De lichtontwerper van C(H)OEURS 2022, Carlo Bourguignon, is meer fan van ‘conventioneel’ licht. Dit zijn de typische theaterlampen die eerder geel licht geven en nog oude gloeilampen gebruiken. In moderne theaterzalen is dit vaak niet meer aanwezig. Daarom is er voor deze voorstelling virtueel rondgebeld door heel Vlaanderen om nog zoveel oude theaterspots bij elkaar te kunnen huren/lenen/etc.

In de concertzaal van opera Gent bevindt zich een manuele trekkenwand. Deze zorgt ervoor dat er zware voorwerpen, zoals decorstukken en lichten, in beweging kunnen worden gebracht zonder machines. Deze zware stukken kunnen manueel worden opgeheven doordat er tegengewichten aan de trekkenwand hangen (illustratie manuele trekkenwand: https://www.youtube.com/watch?v=-MV_GfO6D4w)

In de voorstelling C(H)OEURS 2022 zit er een belangrijke lichtovergang, waarbij alle lichten naar beneden worden gehaald, zoals je op de afbeelding kan zien. In het operagebouw van Gent moet deze overgang manueel gebeuren. Hiervoor zijn tien theatertechnici tegelijk nodig om een uitgekiend bewegingspatroon uit te voeren. In de opera van Antwerpen neemt de automatische trekkenwand deze inspanning over.

Woordenlijst en media

Woordenlijst
  • première: de eerste voorstelling of opvoering (een stuk gaat in première)
  • choreografie: de uitgedachte bewegingen voor een ballet of andere dansuitvoering
  • toneelstuk: voorstelling waarbij geacteerd wordt
  • opera: voorstelling waarbij de acteurs hun tekst zingen en een orkest begeleidt
  • ballet: voorstelling waarbij gedanst wordt zonder tekst en een orkest begeleidt
  • componist: iemand die een muziekstuk schrijft
  • existentieel: de existentie betreffend (over het bestaan
  • Autoportrait: zelfportret (hier: tekst van Marguerite Duras met elementen uit haar eigen leven)
  • generaliseren: als algemene regel laten gelden op grond van één bijzonder geval
  • emancipatie: het toestaan of verwerven van gelijke rechten aan/door een groep die was achtergesteld (bvb. de emancipatie van de vrouw)
  • Gesamtkunstwerk: een werk waarin verschillende kunstvormen en disciplines als één geheel samen horen (In C(H)OEURS 2022 worden er ook verschillende genres gecombineerd, waarbij de dansers meezingen en de zangers meedansen)
  • virtuositeit: de extreme technische vaardigheid die iemand bijvoorbeeld kan bezitten bij het bespelen van een muziekinstrument/ zang, in combinatie met een sterke expressie
  • belcanto: Italiaanse term die ‘schone zang’ betekent. Dit is een zangstijl die veel waarde hecht aan de klankkleur en de virtuositeit van de menselijke stem. Er wordt dan ook gepronkt met vele versieringen en vibrato op de noten.
  • vibrato: (>Italiaans: vibrare = trillen) het laten trillen van een toon door een kleine en regelmatige verhoging en verlaging van de toon
  • utopie: onbereikbaar ideaal
  • conventie: het geheel van als passend aanvaarde vormen en gebruiken
  • anti-despotisch: tegen een alleenheerser/tiranniek iemand zijn
  • enscenering: de manier waarop het geheel van de voorstelling wordt opgevoerd en in beeld wordt gebracht; hoe een bestaande toneeltekst door het spel van acteurs-zangers, decor, speeltijd, kostumering, belichting, muziek, enz. gerealiseerd wordt
Media

Repetitietrailer van C(H)OEURS 2020: https://www.youtube.com/watch?v=VhTzH3AyB10

Trailer door Jan Vandenhouwe: https://www.youtube.com/watch?v=XmKGZcFz0_4

Beluister Verdi’s slavenkoor uit Nabucco: https://www.youtube.com/watch?v=2FU0jtKzhEw

Verdi’s Requiem ‘Dies irae, libera me’: https://www.youtube.com/watch?v=_jBLyIQvNf0

Dies irae melodie: https://www.youtube.com/watch?v=dsn9LWh230k

Sfeerbeelden uit de voorstelling in 2012: https://www.youtube.com/watch?v=0ZQH9-A7XtU

Spotify-lijst met koorfragmenten uit de werken van Verdi en Wagner: https://open.spotify.com/playlist/15wHjxETuXlt01LPCiJwqw

Alain Platel aan het woord: https://www.youtube.com/watch?v=ZZ2EtyIopqY

Illustratie trekkenwand: https://www.youtube.com/watch?v=-MV_GfO6D4w